| DEPREM HAFTASI - DEPREM ŞİDDET CETVELİ |
 |
Şiddet cetvellerinin açıklamasına geçmeden önce, burada kullanılacak terimlerin
belirtilmesine çalışılacaktır. Özel bir şekilde depreme dayanıklı olarak
projelendirilmemiş yapılar üç tipe ayrılmaktadır:
A Tipi: Kırsal konutlar, kerpiç yapılar, kireç ya da çamur harçlı moloz
taş yapılar.
B Tipi: Tuğla yapılar, yarım kâgir yapılar, kesme taş yapılar, beton
briket ve hafif prefabrike yapılar.
C Tipi: Betonarme yapılar, iyi yapılmış ahşap yapılar.
Şiddet derecelerinin açıklanmasında kullanılan az, çok ve pek çok deyimleri
ortalama bir değer olarak sırasıyla, %5, %50 ve %75 oranlarını belirlemektedir.
Yapılardaki hasar ise beş gruba ayrılmıştır:
Hafif Hasar: İnce sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva
parçalarının dökülmesiyle tanımlanır.
Orta Hasar: Duvarlarda küçük çatlakların meydana gelmesi, oldukça büyük
sıva parçalarının dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacalarda çatlakların
oluşması ve bazı baca parçalarının aşağıya düşmesiyle tanımlanır.
Ağır Hasar: Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve bacaların
yıkılmasıyla tanımlanır.
Yıkıntı: Duvarların yarılması, binaların bazı kısımlarının yıkılması ve
derzlerle ayrılmış kısımlarının bağlantısını kaybetmesiyle tanımlanır.
Fazla Yıkıntı: Yapıların tüm olarak yıkılmasıyla tanımlanır.
Şiddet çizelgelerinin açıklanmasında her şiddet derecesi üç bölüme ayrılmıştır.
Bunlardan;
a) Bölümünde depremin kişi ve çevre,
b) Bölümünde depremin her tipteki yapılar,
c) Bölümünde de depremin arazi üzerindeki etkileri belirtilmiştir.
MSK Şiddet
Cetveli:
I- Duyulmayan
(a) : Titreşimler insanlar tarafından hissedilmeyip, yalnız sismograflarca
kaydedilirler.
II- Çok Hafif
(a) : Sarsıntılar yapıların en üst katlarında, dinlenme bulunan az kişi
tarafından hissedilir.
III- Hafif
(a) : Deprem ev içerisinde az kişi, dışarıda ise sadece uygun şartlar altındaki
kişiler tarafından hissedilir. Sarsıntı, yoldan geçen hafif bir kamyonetin
meydana getirdiği sallantı gibidir. Dikkatli kişiler, üst katlarda daha belirli
olan asılmış eşyalardaki hafif sallantıyı izleyebilirler.
IV- Orta Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde çok, dışarıda ise az kişi tarafından hissedilir.
Sarsıntı, yoldan geçen ağır yüklü bir kamyonun oluşturduğu sallantı gibidir.
Kapı, pencere ve mutfak eşyaları v.s. titrer, asılı eşyalar biraz sallanır. Ağzı
açık kaplarda olan sıvılar biraz dökülür. Araç içerisindeki kişiler sallantıyı
hissetmezler.
V- Şiddetli
(a) : Deprem, yapı içerisinde herkes, dışarıda ise çok kişi tarafından
hissedilir. Uyumakta olan çok kişi uyanır, az sayıda dışarı kaçan olur.
Hayvanlar huysuzlanmaya başlar. Yapılar baştan aşağıya titrerler, asılmış
eşyalar ve duvarlara asılmış resimler önemli derecede sarsılır. Sarkaçlı saatler
durur. Az miktarda sabit olmayan eşyalar yerlerini değiştirebilirler ya da
devrilebilirler. Açık kapı ve pencereler şiddetle itilip kapanırlar, iyi
kilitlenmemiş kapalı kapılar açılabilir. İyice dolu, ağzı açık kaplardaki
sıvılar dökülür. Sarsıntı yapı içerisine ağır bir eşyanın düşmesi gibi
hissedilir.
(b) : A tipi yapılarda hafif hasar olabilir.
(c) : Bazen kaynak sularının debisi değişebilir.
VI- Çok Şiddetli
(a) : Deprem ev içerisinde ve dışarıda hemen hemen herkes tarafından hissedilir.
Ev içerisindeki birçok kişi korkar ve dışarı kaçarlar, bazı kişiler dengelerini
kaybederler. Evcil hayvanlar ağıllarından dışarı kaçarlar. Bazı hallerde tabak,
bardak v.s.gibi cam eşyalar kırılabilir, kitaplar raflardan aşağıya düşerler.
Ağır mobilyalar yerlerini değiştirirler.
(b) : A tipi çok ve B tipi az yapılarda hafif hasar ve A tipi az yapıda orta
hasar görülür.
(c) : Bazı durumlarda nemli zeminlerde 1 cm. genişliğinde çatlaklar olabilir.
Dağlarda rasgele yer kaymaları, pınar sularında ve yeraltı su düzeylerinde
değişiklikler görülebilir.
VII- Hasar Yapıcı
(a) : Herkes korkar ve dışarı kaçar, pek çok kişi oturdukları yerden kalkmakta
güçlük çekerler. Sarsıntı, araç kullanan kişiler tarafından önemli olarak
hissedilir.
(b) : C tipi çok binada hafif hasar, B tipi çok binada orta hasar, A tipi çok
binada ağır hasar, A tipi az binada yıkıntı görülür.
(c) : Sular çalkalanır ve bulanır. Kaynak suyu debisi ve yeraltı su düzeyi
değişebilir. Bazı durumlarda kaynak suları kesilir ya da kuru kaynaklar yeniden
akmaya başlar. Bir kısım kum çakıl birikintilerinde kaymalar olur. Yollarda
heyelan ve çatlama olabilir. Yeraltı boruları ek yerlerinden hasara uğrayabilir.
Taş duvarlarda çatlak ve yarıklar oluşur.
VIII- Yıkıcı
(a) : Korku ve panik meydana gelir. Araç kullanan kişiler rahatsız olur. Ağaç
dalları kırılıp, düşer. En ağır mobilyalar bile hareket eder ya da yer
değiştirerek devrilir. Asılı lambalar zarar görür.
(b) : C tipi çok yapıda orta hasar, C tipi az yapıda ağır hasar, B tipi çok
yapıda ağır hasar, A tipi çok yapıda yıkıntı görülür. Boruların ek yerleri
kırılır. Abide ve heykeller hareket eder ya da burkulur. Mezar taşları devrilir.
Taş duvarlar yıkılır.
(c) : Dik şevli yol kenarlarında ve vadi içlerinde küçük yer kaymaları olabilir.
Zeminde farklı genişliklerde cm. ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Göl suları
bulanır, yeni kaynaklar meydana çıkabilir. Kuru kaynak sularının akıntıları ve
yeraltı su düzeyleri değişir.
IX- Çok Yıkıcı
(a) : Genel panik. Mobilyalarda önemli hasar olur. Hayvanlar rasgele öte beriye
kaçışır ve bağrışırlar.
(b) : C tipi çok yapıda ağır hasar, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda
yıkıntı, B tipi az yapıda fazla yıkıntı ve A tipi çok yapıda fazla yıkıntı
görülür. Heykel ve sütunlar düşer. Bentlerde önemli hasarlar olur. Toprak
altındaki borular kırılır. Demiryolu rayları eğrilip, bükülür yollar bozulur.
(c) : Düzlük yerlerde çokça su, kum ve çamur tasmaları görülür. Zeminde 10 cm.
genişliğine dek çatlaklar oluşur. Eğimli yerlerde ve nehir teraslarında bu
çatlaklar 10 cm.den daha büyüktür. Bunların dışında, çok sayıda hafif çatlaklar
görülür. Kaya düşmeleri, birçok yer kaymaları ve dağ kaymaları, sularda büyük
dalgalanmalar meydana gelebilir. Kuru kayalar yeniden sulanır, sulu olanlar
kurur.
X- Ağır Yıkıcı
(a) : C tipi çok yapıda yıkıntı, C tipi az yapıda yıkıntı, B tipi çok yapıda
fazla yıkıntı, A tipi pek çok yapıda fazla yıkıntı görülür. Baraj, bent ve
köprülerde önemli hasarlar olur. Tren yolu rayları eğrilir. Yeraltındaki borular
kırılır ya da eğrilir. Asfalt ve parke yollarda kasisler oluşur.
(b) : Zeminde birkaç desimetre ölçüsünde çatlaklar oluşabilir. Bazen 1 m.
genişliğinde çatlaklar da olabilir. Nehir teraslarında ve dik meyilli yerlerde
büyük heyelanlar olur. Büyük kaya düşmeleri meydana gelir. Yeraltı su seviyesi
değişir. Kanal, göl ve nehir suları karalar üzerine taşar. Yeni göller
oluşabilir.
XI - Çok Ağır Yıkıcı
(a) : İyi yapılmış yapılarda, köprülerde, su bentleri, barajlar ve tren yolu
raylarında tehlikeli hasarlar olur. Yol ve caddeler kullanılmaz hale gelir.
Yeraltındaki borular kırılır.
(b) : Yer, yatay ve düşey doğrultudaki hareketler nedeniyle geniş yarık ve
çatlaklar tarafından önemli biçimde bozulur. Çok sayıda yer kayması ve kaya
düşmesi meydana gelir. Kum ve çamur fışkırmaları görülür.
XII- Yok Edici (Manzara Değişir)
(a) : Pratik olarak toprağın altında ve üstündeki tüm yapılar baştanbaşa
yıkıntıya uğrar.
(b) : Yer yüzeyi büsbütün değişir. Geniş ölçüde çatlak ve yarıklarda, yatay ve
düşey hareketlerin yön miktarları izlenebilir. Kaya düşmeleri ve nehir
versanlarındaki göçmeler çok geniş bir bölgeyi kaplarlar. Yeni göller ve
çağlayanlar oluşur.
Kaynak: http://www.deprem.gov.tr
